Day 1: โครงสร้างบล็อกพื้นฐาน (DO $$) & ถอดรหัสปัญหา The Chatty Application Anti-Pattern

วันนี้เราเริ่มจากต้นตอที่ทำให้ระบบช้า ทั้งที่ CPU ของฐานข้อมูลยังว่างอยู่ — ไม่ใช่เพราะ PostgreSQL คิดช้า แต่เพราะแอปเดินข้ามเครือข่ายซ้ำๆ เพื่องานชิ้นเดียว

โดยรวมวันนี้คือการชี้ให้เห็นว่าระบบที่ช้า มักไม่ได้เกิดจากฐานข้อมูลประมวลผลช้า แต่เกิดจากแอปที่คุยกับฐานข้อมูลเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อย จน RTT สะสมกินเวลาไปหมด

นี่คือจุดเริ่มของทั้งหลักสูตร เราต้องย้ายตรรกะมาประมวลผลในฐานข้อมูล เพื่อรวบงานให้จบใน single round-trip ไม่ใช่เดินข้ามเครือข่ายเป็นพันรอบ

คำว่า "Chatty" แปลตรงตัวว่า "พูดมาก / คุยไม่หยุด" ในทางสถาปัตยกรรมซอฟต์แวร์ มันคืออาการที่ Application ขยันยิงคำถาม-คำตอบยิบย่อยกับ Database ข้าม Network ไป-กลับนับพันนับหมื่นรอบ การนำเสนอหัวข้อ In-Database Engine ต่อบอร์ดหรือ Senior Architects จะไม่มีน้ำหนักเลย หากเราไม่เริ่มจากการชี้ให้เห็นความพังทลายของสถาปัตยกรรมเดิมข้อนี้ก่อน

ถอดรหัสคำศัพท์เชิงลึก (Architecture Vocab & Mental Models)

ก่อนจะเริ่มเขียน Function หรือ Procedure เรามาเริ่มต้นจาก Anonymous Block (บล็อกไร้นาม) ซึ่งขึ้นต้นด้วย DO $$ ... $$; ข้อดีคือเป็นสคริปต์ที่รันครั้งเดียวทิ้ง ไม่ต้องตั้งชื่อ ไม่ต้องสร้างเป็น Object ค้างไว้ในฐานข้อมูล เหมาะสำหรับงาน Migrate หรือประมวลผลงานพิเศษ

DO $$ 
DECLARE
    -- [ส่วนที่ 1: DECLARE Section] (Optional - มีหรือไม่มีก็ได้)
    -- ประกาศตัวแปร และกำหนดค่าเริ่มต้นด้วยสัญลักษณ์ := 
    v_emp_name VARCHAR(50) := 'สมชาย';
    v_salary   NUMERIC     := 45000.00;

BEGIN
    -- [ส่วนที่ 2: Executable Section] (Mandatory - บังคับต้องมีเสมอ!)
    -- ส่วนสั่งประมวลผล ใช้ RAISE NOTICE พิมพ์ข้อความออก Log (% คือตัวแทรกค่าตัวแปร)
    RAISE NOTICE 'พนักงาน: % | เงินเดือน: % บาท', v_emp_name, v_salary;

EXCEPTION
    -- [ส่วนที่ 3: Exception Section] (Optional - มีหรือไม่มีก็ได้)
    -- ส่วนดักจับข้อผิดพลาดหากเกิด Error ขึ้นภายใน Executable Section
    WHEN OTHERS THEN
        RAISE NOTICE 'เกิดข้อผิดพลาดในการประมวลผล';
    
END $$;

🏋️‍♂️ แบบฝึกหัดไต่ระดับการเขียนจริง (จากระดับอนุบาล ➔ แก้ปัญหาระบบจริง)

DO $$
DECLARE
    v_price NUMERIC := 1200.00; -- [1] ประกาศตัวแปรเก็บราคาสินค้า = 1200
    v_vat   NUMERIC;            -- [2] ประกาศตัวแปรเก็บภาษี VAT (ยังไม่ใส่ค่า เริ่มต้นเป็น NULL)
    v_total NUMERIC;            -- [3] ประกาศตัวแปรเก็บราคารวมสุทธิ
BEGIN
    v_vat   := v_price * 0.07;  -- [4] คำนวณ VAT 7% แล้วเอาค่าไปใส่ใน v_vat ด้วยสัญลักษณ์ :=
    v_total := v_price + v_vat; -- [5] เอา ราคา + VAT ไปใส่ใน v_total
    
    -- [6] พิมพ์ผลลัพธ์ออกทางหน้าจอ Log (สัญลักษณ์ %% ใช้สำหรับพิมพ์เครื่องหมาย % จริง)
    RAISE NOTICE 'ราคา: % | VAT 7%%: % | รวมสุทธิ: %', v_price, v_vat, v_total;
END $$;

-- 📤 ผลลัพธ์ใน Log:
-- NOTICE: ราคา: 1200.00 | VAT 7%: 84.0000 | รวมสุทธิ: 1284.0000

DO $$
DECLARE
    v_emp_id INT := 101;        -- [1] กำหนดรหัสพนักงานที่ต้องการค้นหา
    v_name   VARCHAR(50);       -- [2] ตัวแปรสำหรับรับชื่อพนักงาน
    v_salary NUMERIC;           -- [3] ตัวแปรสำหรับรับยอดเงินเดือน
BEGIN
    -- [4] SELECT คอลัมน์ last_name, salary แล้วใช้ INTO ยัดค่าใส่ตัวแปร v_name, v_salary ตามลำดับ
    SELECT last_name, salary 
    INTO v_name, v_salary
    FROM employees
    WHERE employee_id = v_emp_id;

    -- [5] ตรวจสอบเงื่อนไขด้วย IF-THEN-ELSE
    IF v_salary > 50000 THEN
        RAISE NOTICE 'คุณ % (เงินเดือน %) -> High Tier', v_name, v_salary;
    ELSE
        RAISE NOTICE 'คุณ % (เงินเดือน %) -> Standard Tier', v_name, v_salary;
    END IF;

EXCEPTION
    -- [6] ดักจับกรณีที่ไม่พบพนักงานรหัสนี้ในตาราง (System Exception: NO_DATA_FOUND)
    WHEN NO_DATA_FOUND THEN
        RAISE NOTICE 'ไม่พบข้อมูลพนักงานรหัส % ในระบบ', v_emp_id;
END $$;

🔴 Level 3: Refactoring โค้ดแก้ปัญหา Chatty App (Single Round-Trip)

เปรียบเทียบโค้ดเดิมที่วนลูปใน Application กับโค้ดใหม่ที่เขียนด้วย Anonymous Block พร้อมฟีเจอร์เด็ด RETURNING ของ PostgreSQL:

# โค้ดฝั่ง Application Server
# วนลูปยิง Query ข้าม Network 50,000 รอบ!
for order in orders:
    db.execute(
        "UPDATE orders SET discount = %s, status = 'PROCESSED' WHERE id = %s", 
        (order.total_amount * 0.10, order.id)
    )

DO $$
DECLARE
    -- [บรรทัดที่ 1] ประกาศตัวแปร v_updated_count ชนิด INT เพื่อรับผลรวมจำนวนแถวที่อัปเดตสำเร็จ
    v_updated_count INT; 
BEGIN
    -- [บรรทัดที่ 2] WITH updated_rows AS (
    -- เริ่มต้นสร้าง CTE (Common Table Expression) ชื่อ updated_rows เพื่อทำหน้าที่เป็นตารางเสมือนชั่วคราวบน RAM
    WITH updated_rows AS (
        
        -- [บรรทัดที่ 3-6] คำสั่ง UPDATE orders SET ... WHERE ...
        -- สั่งประมวลผลอัปเดตข้อมูลตาราง orders แบบ Set-based ทั้งหมดในคำสั่งเดียวบน DB Engine
        UPDATE orders
        SET discount = total_amount * 0.10, -- คำนวณส่วนลด 10% ยัดใส่คอลัมน์ discount
            status = 'PROCESSED'             -- เปลี่ยนสถานะในคอลัมน์ status เป็น 'PROCESSED'
        WHERE status = 'PENDING' AND total_amount >= 1000 -- กรองเฉพาะแถวที่สถานะ 'PENDING' และยอด >= 1,000
        
        -- [บรรทัดที่ 7] RETURNING id
        -- พ่นรายการ id ของทุกแถวที่อัปเดตสำเร็จสดๆ ร้อนๆ ส่งต่อไปเทเก็บไว้ในตารางเสมือน updated_rows บน RAM
        RETURNING id
    )
    -- [บรรทัดที่ 8] SELECT COUNT(*) INTO v_updated_count FROM updated_rows;
    -- สั่งนับจำนวน id ทั้งหมดในตารางเสมือน updated_rows แล้วใช้คีย์เวิร์ด INTO ยัดผลลัพธ์ตัวเลขใส่ตัวแปร v_updated_count
    SELECT COUNT(*) INTO v_updated_count FROM updated_rows;

    -- [บรรทัดที่ 9] RAISE NOTICE '...'
    -- พิมพ์แจ้งจำนวนรายการที่ประมวลผลสำเร็จออกทางหน้าจอ Log
    RAISE NOTICE 'อัปเดตสำเร็จทั้งหมด % รายการ (ใน 1 Single Round-Trip)', v_updated_count;
END $$;

แบบทดสอบวัดระดับความเข้าใจสถาปัตยกรรมและไวยากรณ์ Anonymous Block (DO $$) ประจำ Day 1 ครอบคลุมเนื้อหาครบทั้ง 18 ข้อ คลิกเลือกคำตอบ ก, ข, ค, หรือ ง เพื่อดูผลลัพธ์และคำอธิบายอย่างละเอียดทันที

🎯 สรุปหมุดเชื่อมโยง & ก้าวต่อไปสู่ Day 2

บทเรียน Day 1: โครงสร้างบล็อกพื้นฐาน (DO $$) & ถอดรหัสปัญหา The Chatty Application Anti-Pattern ชี้ให้เห็นว่าคอขวดที่แท้จริงของระบบไม่ได้เกิดจากความเร็วของคำสั่ง SQL แต่เกิดจากสถาปัตยกรรมการสื่อสารข้าม Layer การเปลี่ยนมาใช้ PL/pgSQL Block ร่วมกับหลักการ "Data Stays, Logic Moves" ช่วยตัด Network Latency และ Serialization Overhead ออกได้อย่างหมดจด